Wyrokiem w sprawie C 204/03, Komisja przeciwko Hiszpanii Trybunał orzekł, że ograniczenia możliwości odliczenia VAT określone w hiszpańskiej ustawie są niezgodne z przepisami Szóstej dyrektywy. Spółka Transportes Urbanos, która zgodnie z zaskarżoną ustawą dokonywała samonaliczania, nie skorzystała z prawa do dochodzenia ich korekty, ponieważ w chwili wydania przez Trybunał ww. wyroku roszczenie przedawniło się. Transportes Urbanos wystąpiła wówczas z wnioskiem przeciwko państwu hiszpańskiemu o uznanie odpowiedzialności odszkodowawczej. Wniosek został oddalony i uznano, że niewystąpienie przez spółkę o korektę ww. samonaliczeń w wyznaczonym terminie spowodowało zerwanie bezpośredniego związku przyczynowego między zarzucanym państwu hiszpańskiemu naruszeniem prawa UE a szkodą, której poniesienie wskazywała spółka. Odmowna decyzja oparta była m.in. na dwóch wyrokach hiszpańskiego Sądu Najwyższego, zgodnie z którymi skierowanie przeciwko państwu skargi o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu naruszenia prawa UE wymaga uprzedniego wyczerpania środków odwoławczych, administracyjnych i sądowych, przysługujących od niekorzystnego aktu administracyjnego, który został wydany na podstawie krajowej ustawy niezgodnej z prawem Unii.

Rozpatrując tę sprawę Trybunał przypomniał, że poszkodowani mają prawo do odszkodowania, o ile spełnione są łącznie trzy przesłanki, a mianowicie naruszona norma prawna Unii jest dla jednostek źródłem uprawnień, naruszenie jest wystarczająco istotne i istnieje bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem a poniesioną przez jednostki szkodą (wyrok w sprawie Danske Slagterier, pkt 20). Trybunał wyjaśnił, że jeżeli ww. przesłanki zostaną spełnione, naprawienie przez państwo wyrządzonej szkody powinno nastąpić zgodnie z prawem krajowym regulującym zasady odpowiedzialności, przy czym zasady dotyczące naprawienia szkody, ustanowione przez prawo krajowe, nie mogą być mniej korzystne niż zasady dotyczące podobnych krajowych środków prawnych (zasada równoważności) i nie mogą być tak skonstruowane, aby w praktyce czynić otrzymanie odszkodowania niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności) (wyroki w sprawach: C 224/01, Köbler, pkt 58; C 524/04, Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation, pkt 123). Zatem to w świetle tych zasad należy rozpatrywać zadane przezeń pytanie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasady równoważności nie można interpretować w ten sposób, że zobowiązuje ona państwo członkowskie do objęcia najkorzystniejszym systemem wewnętrznym wszystkich skarg wnoszonych w danej dziedzinie prawa (wyroki w sprawach: C 343/96, Dilexport, pkt 27 oraz C 63/08, Pontin, pkt 45).

Aby sprawdzić, czy w niniejszej sprawie nie naruszono zasady równoważności, należy więc zbadać, czy biorąc pod uwagę przedmiot i zasadnicze elementy skargi o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej wniesionej przez Transportes Urbanos z tytułu naruszenia prawa Unii i skargi, z którą spółka ta mogłaby wystąpić w oparciu o ewentualne naruszenie konstytucji, oba te środki prawne można uznać za podobne (wyrok w sprawie Preston i in., pkt 49). Trybunał wskazał, że zasada uprzedniego wyczerpania środków odwoławczych, stanowiąca przedmiot sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, różnicuje te skargi, ponieważ wymaga, aby skarżący wyczerpał wcześniej środki odwoławcze przysługujące od niekorzystnego aktu administracyjnego wyłącznie wówczas, gdy skarga o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej oparta jest na naruszeniu prawa Unii przez krajową ustawę, na podstawie której akt ten został wydany.

Dodatkowo TS zwrócił uwagę, że naprawienie szkody spowodowanej naruszeniem prawa Unii przez państwo członkowskie nie jest uzależnione od wymogu, aby istnienie takiego naruszenia zostało stwierdzone wyrokiem wydanym przez Trybunał w trybie prejudycjalnym. Jednak w niniejszej sprawie Transportes Urbanos wyraźnie oparła swój wniosek na uznaniu odpowiedzialności odszkodowawczej na ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, wydanym w trybie art. 226 TWE (obecnie art. 258 TFUE).

Wyrok TS z 26.1.2010 r. w sprawie C 118/08, Transportes Urbanos y Servicios Generales SAL przeciwko Administración del Estado

opracowała: dr Ewa Skibińska

adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie