Sąd krajowy powziął wątpliwość, którą przedstawił w pytaniu prejudycjalnym, czy dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.5.2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (…) (dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych; Dz.Urz. L Nr 149, s. 22) należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które z zasady zakazują praktyk handlowych uzależniających udział konsumentów w konkursie lub loterii od nabycia towaru lub usługi, bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku.

Na wstępie TS wskazał, że art. 2 lit. d) dyrektywy 2005/29 definiuje w sposób szczególnie szeroki pojęcie praktyki handlowej, jako „każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją, sprzedażą lub dostawą produktu do konsumentów”. Ponadto, Trybunał stwierdził, że kampanie promocyjne uzależniające bezpłatny udział konsumenta w loterii od nabycia określonej ilości towarów lub usług, wyraźnie wpisują się w ramy strategii handlowej podmiotu gospodarczego, a ich bezpośrednim celem jest promocja i zwiększenie sprzedaży prowadzonej przez te podmioty. Wynika z tego, że są one praktykami w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy, a zatem są objęte jej zakresem stosowania.

Następnie TS przypomniał, że dyrektywa 2005/29 dokonuje na szczeblu wspólnotowym pełnej harmonizacji regulacji dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych przedsiębiorstw w stosunku do konsumentów. Stąd też, jak wyraźnie stanowi art. 4 dyrektywy, państwa członkowskie nie mogą przyjmować bardziej restrykcyjnych środków niż środki określone w tej dyrektywie, nawet w celu zapewnienia wyższego poziomu ochrony konsumentów (wyrok w sprawach połączonych C-261/07 i C-299/07, VTB-VAB i Galatea, pkt 52).

W art. 5 dyrektywy 2005/29 został ustanowiony zakaz nieuczciwych praktyk handlowych i zostały wymienione kryteria pozwalające na ustalenie, czy dana praktyka jest nieuczciwa.

Zgodnie z ust. 2 tego przepisu praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej i w sposób istotny zniekształca lub może zniekształcić zachowanie gospodarcze przeciętnego konsumenta wobec produktu. Z kolei art. 5 ust. 4 definiuje dwie konkretne kategorie nieuczciwych praktyk handlowych, a mianowicie „praktyki wprowadzające w błąd” oraz „praktyki agresywne”, odpowiadające kryteriom wymienionym odpowiednio w art. 6 i 7 oraz art. 8 i 9 dyrektywy 2005/29. Na podstawie tych przepisów takie praktyki są w szczególności zakazane, jeśli mając na uwadze ich cechy i okoliczności faktyczne, w których są stosowane, powodują lub mogą spowodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji o charakterze handlowym, której w przeciwnym razie by nie podjął. Dyrektywa 2005/29 zawiera także w załączniku I wyczerpujące wyliczenie 31 praktyk handlowych, które zgodnie z art. 5 ust. 5 tej dyrektywy uważane są za nieuczciwe „w każdych okolicznościach” i jedynie te praktyki handlowe mogą być uznane za nieuczciwe bez poddania ich ocenie w ramach konkretnego przypadku na podstawie art. 5–9 dyrektywy 2005/29.

Trybunał stwierdził, że przepisy będące przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, zakazujące z zasady praktyk handlowych uzależniających udział konsumentów w loterii lub konkursie od nabycia towarów lub usług, nie spełniają wymogów ustanowionych przez dyrektywę 2005/29.

Wyrok TS z 14.1.2010 r. w sprawie C 304/08, Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs eV przeciwko Plus Warenhandelsgesellschaft mbH

opracowała: dr Ewa Skibińska
adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie