Położona w atrakcyjnym punkcie miasta działka budowlana została oddana przez miasto w użytkowanie wieczyste prywatnej uczelni. W umowie strony uzgodniły, że na terenie działki zostanie wybudowany budynek biurowy, zaś wysokość opłaty rocznej będzie wynosiła 3% ceny nieruchomości. Zgodnie z art. 72 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. (t. jedn.: Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603; dalej jako: GospNierU), opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ustala się według stawki procentowej od ceny nieruchomości gruntowej określonej zgodnie z art. 67 GospNierU. Wysokość stawek procentowych opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego jest uzależniona od określonego w umowie celu, na jaki nieruchomość gruntowa została oddana.

Uczelnia zamiast planowanego biurowca zdecydowała się na budowę domu studenckiego i pozyskaniu zezwolenia wystąpiła do właściciela gruntu o zmianę stawki opłaty. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 2 GospNierU, jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu, na który nieruchomość została oddana, stawkę procentową opłaty rocznej zmienia się stosownie do tego celu. Na podstawie zaś art. 72 ust. 3 pkt 3 GospNierU
za nieruchomości gruntowe na działalność charytatywną oraz na niezarobkową działalność: opiekuńczą, kulturalną, leczniczą, oświatową, wychowawczą, naukową lub badawczo-rozwojową – wysokość opłaty rocznej wynosi 0,3% ceny.

Ponieważ miasto nie wyraziło zgody na zmianę wysokości opłaty, uczelnia skierowała sprawę na drogę sądową. Sąd I instancji uznał argumenty powoda za zasadne, natomiast sąd II instancji uchylił zaskarżony wyrok i oddalił żądanie uczelni. W uzasadnieniu wskazano, że uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy nie jest równoznaczne z trwałą zmianą sposobu korzystania z nieruchomości. Natomiast na gruncie art. 72 ust. 2 GospNierU istotny jest rzeczywisty stan rzeczy.

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez uczelnię. W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z art. 316 § 1 KPC, po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Natomiast uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy stanowi jedynie pierwszy etap planowanej zmiany przeznaczenia nieruchomości. Nie można zatem, jedynie na tej podstawie stwierdzić, że dojdzie bo wybudowania domu studenckiego. Sąd Najwyższy podkreślił jednocześnie, że orzeczenie to nie oznacza, iż w przypadku rzeczywistej zmiany przeznaczenia nieruchomości w przyszłości, nie jest dopuszczalna zmiana stawki opłaty.

Wyrok SN z 21.1.2010 r., I CSK 210/09